2008 Küresel Finans Krizi sırasında tüm piyasalar kan ağlarken, Almanya'da finans tarihinin gördüğü en kusursuz ve acımasız piyasa pusu operasyonlarından biri yaşanıyordu. Bu hikaye, sadece lüks spor araç üretmekle kalmayan, aynı zamanda arka planda dünyanın en sinsi hedge fonlarından biri gibi çalışan küçük Porsche'nin, hacim olarak kendisinden devasa büyüklükteki Volkswagen (VW) imparatorluğunu bir yılan gibi yutma girişimidir. Bu olay piyasalara "Infinity Squeeze" (Sonsuz Sıkışma) kavramını hediye etmiştir.
1 Bağlam: Wall Street'in Kibirli Açığa Satış Oyunu
O dönemde Volkswagen, pazar payı büyük ancak işçi sendikalarının gücü ve hantal yapısı nedeniyle kârlılığı çok düşük bir Alman devi olarak görülüyordu. 2008 Krizinin patlak vermesiyle birlikte, Londra ve New York merkezli milyarlarca dolarlık Hedge Fonları, VW hisselerinin değer kaybedeceğine kesin gözüyle bakarak yoğun bir şekilde Açığa Satış (Short Selling) yapmaya başladılar.
Açığa satış mekanizması basittir: Fonlar, piyasadaki aracı kurumlardan belirli bir ücret karşılığında VW hisselerini ödünç alır ve bu hisseleri hemen yüksek fiyattan piyasaya satarlar. Fiyat beklendiği gibi çökünce, aynı hisseleri dipten ucuza satın alır, ödünç aldıkları kuruma geri verir ve aradaki devasa farkı cebe indirirler. Fonlar VW'nin batışına o kadar güveniyordu ki, piyasada işlem gören hisselerin çok büyük bir kısmını "short"lamışlardı.
2 Deha Hamlesi: Porshe'nin Opsiyon Tuzağı
Fonların bilmediği korkunç bir detay vardı: Porsche'nin efsanevi CEO'su Wendelin Wiedeking ve finans şefi Holger Härter, yasalardaki bir boşluğu kullanarak VW hisselerini piyasadan sessizce silip süpürüyordu. Ama bunu hisse alarak yapmadılar:
- Porsche, hisse almak yerine yatırım bankaları üzerinden devasa miktarda Call Options (Alım Opsiyonları) ve "Nakit Uzlaşmalı Türev Sözleşmeler" (Cash-settled options) satın aldı. Alman yasalarına göre, hisse senedi alırsanız bunu kurumlara bildirmek zorundaydınız, ancak türev araçlarla yapılan bu arka kapı işlemleri bildirim limitlerine takılmıyordu.
- 26 Ekim 2008'in sessiz bir Pazar günü, piyasalar kapalıyken Porsche o nükleer bomba etkisindeki basın bültenini yayınladı: "Volkswagen'in %42.6 hissesine sahibiz. Ayrıca türev araçlarla da %31.5'lik hisse alma opsiyonunu elimizde tutuyoruz. Toplamda %74.1'lik payı kontrol ediyoruz."
- İşte ölümcül matematik buradaydı: Alman yasalarına göre Aşağı Saksonya eyaletinin de VW'de %20'lik dokunulmaz, satılamaz bloke hissesi vardı. (%74.1 + %20 = %94.1). Piyasada (Float) serbestçe alınıp satılabilecek hisse oranı aniden %6'nın altına inmişti!
3 Sonuç: "The Infinity Squeeze" Katliamı
Hedge fonlar haberi okuduklarında dehşete düştüler. Açığa satış kuralları gereği (Margin Call), ödünç aldıkları hisseleri piyasadan ne pahasına olursa olsun alıp sahiplerine iade etmek zorundaydılar (Short Cover). Ancak ortada satın alınabilecek hisse yoktu! Piyasada var olan %6'lık hisse için milyarlarca dolarlık alım emirleri panikle sisteme girildi.
Pazartesi sabahı borsa açıldığında VW hisseleri rokete bağladı. Fiyat 200 Euro'lardan saniyeler içinde 1005 Euro'ya fırlayarak VW'yi birkaç saatliğine "Dünyanın En Değerli Şirketi" yaptı. Fonlar pozisyonlarını kapatabilmek için fiyata bakmaksızın milyarlarca dolar zararı göze almak zorunda kaldılar. Porsche, bir hedge fonun kanını emerek, bir gecede yıllarca otomobil üreterek yapabileceği kârın 10 katını cebine koydu. Maalesef bu olay, devasa zarar eden bazı milyarderlerin intiharına bile sebep olacak kadar yıkıcı bir piyasa anomalisiydi.
Zengince Tokadı
Finansal piyasalarda kurumsal kibir ölümcüldür. "Kesin düşecek" diyerek girdiğiniz yüksek kaldıraçlı işlemler, arka planda sizden çok daha zeki, acımasız ve nakit gücü yüksek bir rakibin kurduğu kusursuz bir tuzağın parçası olabilir. Geleneksel alış işlemlerinde edebileceğiniz maksimum zarar yatırdığınız parayla sınırlıyken (sıfıra iner), açığa satışın ve ters pozisyonun zararı matematiksel olarak sonsuzdur.
Yorumlar ve Tartışma