İlk sonucun ötesinde, insanların ve sistemin bu sonuca nasıl tepki vereceğini düşünmek daha sağlam karar üretir.
Bu model hangi sorunu çözer?
Bir karar kısa vadede iyi görünürken teşvikleri değiştirip uzun vadede ters sonuç yaratabilir. İkinci derece düşünme bu zinciri görünür kılar.
Kararı görünür bir kurala bağlar
İlk sonuç herkese görünür; avantaj çoğu zaman sonraki etkileri düşünmektedir.
Tek başına sonuç garantisi değildir
Sonsuz senaryo üretmek kararı felç edebilir; en etkili iki zincire odaklanın.
Örnek karar akışı
Bugün vereceğiniz bir karar için “sonra ne olur?” sorusunu üç kez sorun. Aşağıdaki üç adım, fikri büyük ve geri döndürülmesi zor bir karara çevirmeden önce sınamanızı sağlar.
İlk doğrudan sonucu yazın.
Bu sonuca kimlerin nasıl tepki vereceğini düşünün.
Tepkinin ikinci ve üçüncü etkisini değerlendirin.
Önceden yazılmış ölçüt korunur. Sonucu hisle değil, senaryo, taban oran ve karşılaştırılabilir sonuç ile değerlendirin.
Nasıl uygulanır?
- İlk doğrudan sonucu yazın.
- Bu sonuca kimlerin nasıl tepki vereceğini düşünün.
- Tepkinin ikinci ve üçüncü etkisini değerlendirin.
Karar vermeden önce dört kontrol
Bu modelin hangi tek kararı iyileştireceğini açıkça yazın.
Senaryo, taban oran ve karşılaştırılabilir sonuç kullanın; tahmini kesin bilgi gibi sunmayın.
Para, zaman ve dikkat için kabul edilebilir üst sınırı karar öncesinde koyun.
Sonucu değil, kullandığınız sürecin kalitesini de değerlendirin.
Küçük bir deneyle başlayın
Bugün vereceğiniz bir karar için “sonra ne olur?” sorusunu üç kez sorun.
Aslı’nın kaybı kabul edemediği dosya
Aslı bir projeye hem para hem itibar yatırmıştı. Yeni veriler projenin çalışmadığını gösterse de bırakmayı, geçmişteki emeğinin boşa gitmesi gibi yorumladı.
- 01BAŞLANGIÇ
Geçmiş emek kararı yönetti
Aslı “bu kadar uğraştıktan sonra bırakamam” dedi; gelecekteki maliyeti değil, geri alınamayacak geçmişi savundu.
- 02KIRILMA ANI
Soruyu yeniden kurdu
Bir ekip arkadaşı, “Bugün bu projeyi ilk kez görseydin aynı bütçeyi yeniden verir miydin?” diye sordu.
- 03SONUÇ
Kimliği değil deneyi kapattı
Aslı projeyi başarısızlık etiketiyle değil, sınanmış bir varsayım olarak kapattı ve kalan kaynağı daha güçlü seçeneğe aktardı.
İlk sonuç herkese görünür; avantaj çoğu zaman sonraki etkileri düşünmektedir.
Bugünkü kararınızı yeni bilgi mi belirliyor, yoksa daha önce verdiğiniz kararın doğru görünmesini sağlama isteği mi?
Yorumlar ve Tartışma