Daha önce harcanmış para veya zaman geri alınamayacağı halde gelecekteki kararı etkilemeye devam edebilir.
Bu model hangi sorunu çözer?
Bir projeyi sırf çok emek verildiği için sürdürmek yeni kaynakları da verimsiz kullanabilir. Karar, bugünkü seçeneklerin ileriye dönük değeriyle verilmelidir.
Kararı görünür bir kurala bağlar
Geçmiş harcama geri gelmez; yeni kaynağı yalnızca gelecekteki değere göre ayırın.
Tek başına sonuç garantisi değildir
Sabır gerektiren uzun vadeli süreçleri erken bırakmakla batık maliyet aynı şey değildir.
Örnek karar akışı
Uzun süredir sürdürdüğünüz bir üyelik, proje veya yatırımı sıfırdan değerlendiriyormuş gibi inceleyin. Aşağıdaki üç adım, fikri büyük ve geri döndürülmesi zor bir karara çevirmeden önce sınamanızı sağlar.
Geri alınamayacak maliyetleri işaretleyin.
Bugünden sonraki ek maliyet ve faydayı hesaplayın.
Sıfırdan karar veriyor olsaydınız seçiminizi sorun.
Dürtü yerine tutarlı süreç işler. Sonucu hisle değil, karar günlüğü, tekrar eden davranış ve geri bildirim ile değerlendirin.
Nasıl uygulanır?
- Geri alınamayacak maliyetleri işaretleyin.
- Bugünden sonraki ek maliyet ve faydayı hesaplayın.
- Sıfırdan karar veriyor olsaydınız seçiminizi sorun.
Karar vermeden önce dört kontrol
Bu modelin hangi tek kararı iyileştireceğini açıkça yazın.
Karar günlüğü, tekrar eden davranış ve geri bildirim kullanın; tahmini kesin bilgi gibi sunmayın.
Para, zaman ve dikkat için kabul edilebilir üst sınırı karar öncesinde koyun.
Sonucu değil, kullandığınız sürecin kalitesini de değerlendirin.
Küçük bir deneyle başlayın
Uzun süredir sürdürdüğünüz bir üyelik, proje veya yatırımı sıfırdan değerlendiriyormuş gibi inceleyin.
Aslı’nın kaybı kabul edemediği dosya
Aslı bir projeye hem para hem itibar yatırmıştı. Yeni veriler projenin çalışmadığını gösterse de bırakmayı, geçmişteki emeğinin boşa gitmesi gibi yorumladı.
- 01BAŞLANGIÇ
Geçmiş emek kararı yönetti
Aslı “bu kadar uğraştıktan sonra bırakamam” dedi; gelecekteki maliyeti değil, geri alınamayacak geçmişi savundu.
- 02KIRILMA ANI
Soruyu yeniden kurdu
Bir ekip arkadaşı, “Bugün bu projeyi ilk kez görseydin aynı bütçeyi yeniden verir miydin?” diye sordu.
- 03SONUÇ
Kimliği değil deneyi kapattı
Aslı projeyi başarısızlık etiketiyle değil, sınanmış bir varsayım olarak kapattı ve kalan kaynağı daha güçlü seçeneğe aktardı.
Geçmiş harcama geri gelmez; yeni kaynağı yalnızca gelecekteki değere göre ayırın.
Bugünkü kararınızı yeni bilgi mi belirliyor, yoksa daha önce verdiğiniz kararın doğru görünmesini sağlama isteği mi?
Yorumlar ve Tartışma